Çocuklarda Tırnak Yeme Alışkanlığı ve Nasıl Önleneceği
Tıbbi literatürde onikofaji olarak bilinen tırnak yeme, çocuklar arasında şaşırtıcı derecede yaygın görülen tekrarlayıcı bir davranıştır. Araştırmalar, 7 ila 10 yaş arasındaki çocukların yaklaşık %20-33’ünün bu davranışı sergilediğini göstermektedir [1]. Bu durum genellikle geçici bir dönem olsa da, müdahale edilmediğinde yetişkinliğe kadar devam edebilir veya çeşitli diş ve sağlık sorunlarına yol açabilir.
Bu alışkanlığın kök nedenlerini anlamak ve destekleyici stratejiler uygulamak, ebeveynlerin çocuklarına bu alışkanlığı kırmalarında yardımcı olmasını sağlar.
Çocuklar Neden Tırnak Yer?
Çocukların tırnak yemeye başlamasının tek bir nedeni yoktur, ancak bilimsel araştırmalar birkaç temel faktörü öne çıkarmaktadır:
- Stres ve Kaygı: Tıpkı yetişkinler gibi çocuklar da stres yaşarlar. Tırnak yeme, okul baskısı, sosyal zorluklar veya ev ortamındaki değişikliklerin yarattığı gerginliği hafifletmek için bir başa çıkma mekanizması olabilir [2].
- Can Sıkıntısı: Çocuğun elleri veya zihni boş kaldığında, bilinçsizce duyusal uyarım aracı olarak tırnak yemeye yönelebilir. Bu durum genellikle can sıkıntısının tetiklediği “vücut odaklı tekrarlayıcı bir davranış” olarak tanımlanır [3].
- Genetik ve Taklit: Araştırmalar genetik bir yatkınlığa işaret etmektedir; ebeveynleri tırnak yiyen çocukların bu alışkanlığı geliştirme olasılığı daha yüksektir. Ayrıca, çocuklar iyi birer gözlemcidir ve bir kardeşi veya ebeveyni izleyerek bu alışkanlığı edinebilirler [4].
Kronik Tırnak Yemenin Etkileri
Ara sıra tırnak yemek genellikle zararsız olsa da, kronik onikofaji fiziksel komplikasyonlara yol açabilir:
- Diş Sorunları: Sık sık tırnak yemek dişlerin kırılmasına, diş minesinin zarar görmesine ve hatta çene veya diş diziliminin bozulmasına (maloklüzyon) neden olabilir [5].
- Enfeksiyonlar: Tırnak çevresindeki derinin bütünlüğünün bozulması bakterilerin girmesine yol açarak, dolama (paronişi) gibi ağrılı enfeksiyonlara neden olabilir.
- Hastalıklar: Eller gün boyunca birçok yüzeyle temas halindedir. Parmakların ağza götürülmesi, tüm vücudu etkileyebilecek viral ve bakteriyel enfeksiyon riskini artırır.
Etkili Önleme ve Çözüm Yolları
Bir alışkanlığı kırmak zaman ve sabır gerektirir. İşte çocuğunuza yardımcı olabilecek, bilimsel olarak desteklenen stratejiler:
1. Tetikleyicileri Belirleyin
Gözlem yapmak ilk adımdır. Çocuğunuz televizyon izlerken mi (can sıkıntısı) yoksa bir sınavdan önce mi (kaygı) tırnaklarını yiyor? Belirli tetikleyiciyi belirlemek, daha etkili bir şekilde müdahale etmenizi sağlar.
2. Tırnakları Kısa ve Pürüzsüz Tutun
Çocuğunuzun tırnaklarını düzenli olarak kesmek, ısırılacak yüzey alanını azaltır. Onları törpüleyerek pürüzsüz tutmak, çocuğun pürüzlü kenarları dişleriyle “düzeltme” isteğini ortadan kaldırır [6].
3. Olumlu Pekiştirme
Ceza veya azarlama, alışkanlık kırmada nadiren etkilidir ve genellikle kaygıyı artırarak davranışı pekiştirir. Bunun yerine olumlu pekiştirme kullanın. Tırnak yemediği dönemler için çocuğunuzu övün veya ilerlemeyi takip etmek ve kilometre taşlarını kutlamak için bir çıkartma (sticker) tablosu kullanın.
4. Alternatifler Sunun
Eğer alışkanlık duyusal arayıştan kaynaklanıyorsa, bir alternatif sunun:
- Elleri meşgul etmek için stres topları veya fidget oyuncakları.
- Oral fiksasyonu tatmin etmek için (daha büyük çocuklar için) sakız veya güvenli çiğneme aparatları.
5. Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi (HRT)
Alışkanlığın şiddetli olduğu daha büyük çocuklar için, Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi kanıtlanmış bir davranış terapisidir. Bu yöntem, dürtü farkındalığını artırmayı ve tırnak yemeyi fiziksel olarak imkansız kılan “rakip bir tepki” geliştirmeyi (örneğin, dürtü geçene kadar yumruk sıkmak veya ellerin üzerine oturmak) içerir [7].
Sonuç
Tırnak yeme, birçok çocuk için büyümenin yaygın bir parçasıdır. Nadiren ciddi bir psikolojik bozukluğun işaretidir. Sabır, anlayış ve olumlu destekle yaklaşarak, ebeveynler çocuklarının bu alışkanlığın üstesinden gelmesine etkili bir şekilde yardımcı olabilir. Davranış kendine zarar verme boyutundaysa veya başka sıkıntı belirtileri eşlik ediyorsa, bir çocuk doktoruna danışılması önerilir.
Kaynakça
- Prevalence of Onychophagia and Its Relation to Stress and Quality of Life. (2015). Journal of Caring Sciences.
- American Academy of Dermatology Association. How to stop biting your nails.
- Roberts, M. E., et al. (2015). The impact of boredom on body-focused repetitive behaviors. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry.
- Ghanizadeh, A. (2011). Nail biting; etiology, consequences and management. Iranian Journal of Medical Sciences.
- Onychophagia: A Review. (2010). American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics.
- Mayo Clinic Staff. Nail biting: Does it cause long-term damage? Mayo Clinic.
- Woods, D. W., & Miltenberger, R. G. Habit reversal: A review of applications and variations.